Muzeum Więzienia Pawiak, Warszawa

Muzeum Więzienia Pawiak zajmuje zachowaną piwnicę kompleksu więzienia Pawiak. Znajdujące się tutaj fragmenty murów nie są odbudowanym więzieniem: po wojnie kompleks pozostał nieodbudowany, a zachowały się część bramy i kilka cel. Od tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątego roku w piwnicy mieści się to muzeum.

Pawiak otwarto w tysiąc osiemset trzydziestym piątym roku; stworzyli go Henryk Marconi i Fryderyk Florian Skarbek jako pierwsze nowoczesne więzienie Warszawy. Jego nazwa pochodziła od ulicy Pawiej, a nazwa ta wiąże się po polsku z pawiem. W kompleksie przetrzymywano więźniów płci męskiej oraz kobiecy oddział nazywany Serbią.

Podczas powstania styczniowego rosyjskie władze wykorzystywały Pawiak do kierowania polskich więźniów na zesłanie na Syberię. Podczas okupacji niemieckiej Pawiak stał się największym niemieckim więzieniem politycznym w okupowanej Polsce. Przeszło przez niego około stu tysięcy osób; około trzydziestu siedmiu tysięcy zostało zabitych, a około sześćdziesięciu tysięcy wywieziono w dziewięćdziesięciu pięciu transportach do obozów, na roboty przymusowe lub do innych miejsc odosobnienia.

Wojska niemieckie zniszczyły więzienie podczas powstania warszawskiego. To, co pozostało, niesie ciężar instytucji zbudowanej do uwięzienia i zamienionej w miejsce masowych prześladowań.